interchange 3

سال نوی ایرانی در نقطه ی اعتدال بهار و حدود بیست و یکم مارس جشن گرفته می شود. زمان دقیق سال نو ، با توجه به ویژگی های نجومی سالنامه ی ایرانیان ، سال به سال تغییر می کند. جشن نوروز از چهارشنبه سوری (مراسم آتش بازی شب آخرین چهارشنبه ی سال) آغاز می شود و با مراسم سیزده بدر، سیزدهمین روز پس از آغاز سال ، خاتمه می یابد.

نوروز فرصتی برای جشن و سرور است و چرخه ی سالیانه ی فصول را از زمانی مشخص می کند که مفاهیم تولد و رشد و نمو را در بر دارد. شاید بتوان گفت که نوروز مهمترین و لذّت بخش ترین عید ایرانیان در طول سال باشد که نسبت به اعیاد دیگر ایشان جلوه ی جهانی بیشتری دارد.

در دوران بسیار دور چهارشنبه سوری درست پیش از جشن همسپتمدم ، یعنی روز سیصد و شصتم سال برگزار می گردید. مردم تصور می کردند که ارواح اجدادشان در پس پرده ی تاریکی بر زمین فرود می آیند تا در این شب خاص با آنها دیدار کنند و از اینرو بر پشت بام و درون حیاط خویش بوته های کوچک متعددی از آتش می افروختند تا ارواح راه را به مقصد زمین بیابند. مردم توسط شمع هایی که از آتش اصلی منزل خود روشن می کردند ، بوته ها را می افروختند.

با آغاز تجاوزات تازیان (اعراب) ، جشن چهارشنبه سوری بیشتر به طغیانی سیاسی علیه متجاوزان شباهت یافت. با این احوال مراسم چهارشنبه سوری سرانجام ضمیر انقلابی خود را از دست داد و امروز تنها به شب آخرین چهارشنبه ی هر سال محدود گشته است.

مردم برای مراسم چهارشنبه سوری ، بوته های خشک را جمع می کردند. تعداد بوته هایی که مهیا می کردند و آتش می زدند قابل توجّه بود که یا می بایست به نیّت هفت فرشته ی مقدّس ، هفت بوته ، یا به نیّت سه عبارت حیاتی "پندار نیک ، گفتار نیک و کردار نیک" ، سه بوته و یا به نشان یگانگی خداوند ، یک بوته می بود.

امروزه در سراسر ایران ، خانواده ها بوته ها را آتش می زنند و در حالی که عبارت "زردی من از تو ، سرخی تو از من" را زمزمه می کنند از روی آن می پرند. در این عبارت ، زردی نشانه ی ضعف و بیماری و قرمزی بیانگر سلامتی است.

در عهد ساسانی به آتش با دیده ی احترام و تقدّس بسیاری نگریسته می شد و پرش از روی آن توهین به مقدّسات به شمار می رفت بنابراین مردم اعیاد و عروسی های خود را به دور آتش برگزار می کردند و پریدن از روی آن تحریم شد.

از آنجا که نوروز آغازی تازه محسوب می شود ، استقبال از تشریفات نوروز با زدودن منازل از غبار کهنگی و خرید جامه ی نو برای تمامی اعضای خانواده همراه است. این لباس های تازه را در نخستین روز سال بر تن می کنند.

در تمام رسوم ایرانی ، هر جشن یا مراسم مذهبی شامل سفره ای است که بر روی میز می گسترانند. بر همین اساس ، مرغوبترین سفره ی موجود در هر خانه را به کار می گیرند ، غالب اوقات از ترمه استفاده می شود. این سفره می باید بر روی میز و هر سطح مرتفع تری نسبت به زمین که "میزاد" نام داشت گسترده شود. امروزه واژه ی "میزاد" به "میز" تبدیل شده است.

مردم به قصد رنگارنگ کردن سفره ، هر چه در توان داشتند ، به کار می بستند ، زیرا این جشن مهمترین رویداد سال محسوب می شد. زمانی نوروز مقدّس ترین روز سال به شمار می رفت. خانواده ها مطابق رسوم خویش ، بهترین اشیا و ظروف خود را برای آراستن میز به کار می گرفتند.

کتاب مقدّس ، آتشدان ، میوه های فصل ، میوه های خشک و آبنبات های شیرین ، همگی بر سر میز به چشم می خورد. هر چیزی که بر سر میز قرار می گرفت ، اهمّیّت خاص خود را داشت. به هنگام آماده ساختن میز ، اعداد مقدّس سه ، هفت و دوازده مدّ نظر بودند. تناول ، بخش مهمّی از هر جشن به شمار می رفت. فردی که مسئولیّت توزیع غذا را به عهده می گرفت "میزادپان" نام داشت و امروزه "میزبان" نامیده می شود. 

در دوران ساسانی ، ظروف بسیار مزیّن و منقّشی از جنس کاوالین از کشور چین وارد می شد ، که این ظروف گرانبها "چینی" نامیده می شدند. 

در ایران به منظور تمایز انواع مختلف ظروفی که از چین وارد می شد ، آن دسته که فلزی بود "سینی" و ظروفی که از جنس کاوالین بودند "چینی" نامیده می شدند. از این ظروف بر سر میز نوروز استفاده می شد و داخلشان شیرینی ، آبنبات ، قند و نظایر آن می ریختند. این ظروف به نیّت امشاسپندان (عنوان شش فرشته ی درجه ی اول ، به نام های : اردیبهشت ، خرداد ، آمرداد ، شهریور ، بهمن ، اسپندآرمذ و اهورامزدا ) به ترتیب هفت گانه قرار می گرفتند و از این رو میز نوروزی "هفت سینی" یا "هفت قاب" نام می گیرد. بعد ها این نام به "هفت سین" تغییر یافت. در برخی روستا ها ، هنوز هم واژه ی "هفت سینی" رایج است. 

معمولاً یک ظرف بزرگ تر که دارای نقوش زیبایی بود را به نیّت اهورامزدا روی میز قرار می دادند و ظروف کوچک تر که محتوای متفاوتی داشتند را دور آن می گذاشتند. 

تمامی آن چه را که بر سر میز نوروزی می گذارند ، به هدف آن است که در سال نو ، خوش اقبالی ، سلامتی و برکت و نعمت ببار آورد. اگر چه ممکن است تمامی آنچه ذکر می کنیم در هر خانواده عمومیت نداشته باشد. لیکن مهمترین اجزای سفره ی "هفت سین"که حرف نخست آن ها "سین" است به قرار زیر است:

1. سبزه 

2. سکّه

3. سمنو

4. سیب

5. سنجد

6. سنبل

7. سیر

8. سرکه

میز نوروزی شامل اجزای دیگری نیز هست که از این قرارند:

9. کتاب دینی

10. آینه

11. شمع و شمعدان 

12. ماهی

13. شیرینی

ایرانیان سنتی دارند مبنی بر این که روز سیزدهم فروردین را بیرون از خانه سپری کنند.از زمان های بسیار دور مردم این روز را به خوشی سپری کرده اند ، اگر چه این روز پایان جشن های نوروز را رقم می زند.

دوازده روز ابتدایی سال از اهّمیّت زیادی برخوردار است ، زیرا نظم را در جهان و زندگی مردم نشان می دهد.روز سیزدهم آغاز بازگشت به زندگی عادی روزمره را مشخص می کند.

رسم است خانواده ها در این روز به دل طبیعت روند و در پارک ها یا حومه ی شهر سر کنند. آن ها معتقدند که خنده و خوشی ذهن ، تمامی افکار پلید را می زداید و این گردش را به شادی و سر خوشی می گذرانند. همچنین معتقدنند که سیزده فروردین روز مخصوصی برای درخواست نزول باران است. همانطور که ذکر شد ، در ایران باستان ، هر روز نام ویژه ای داشته ومتعلق به فرشته ی خاصی بوده است. سیزده فروردین متعلق به تیر یا تیشتاری ، فرشته ی باران بود. این فرشته مانند اسبی متصور می شود که با دیو خشکی در نزاعی ابدی است.

سیزده به در روزی برای بازی های رقابتی نیز هست. در این روز غالباً بازی هایی مورد توجّه هستند که با اسب همراه باشند ، چه اسب یادآور پیروزی فرشته ی باران محسوب می شود.

سنت دیگر در روز سیزده ، آن است که دختر های دم بخت ، دسته های سبزه را گره می زنند ، به امید آن که همسری برای خود بیابند. گره زدن سبزه ها ، یادآور پیوند زن و مرد است.